Nasze społeczeństwo poszukuje różnych sposobów rozwiązywania problemów osób z niepełnosprawnością. Poddaje się szczegółowej analizie ich sytuację w rodzime, szkole, zakładzie pracy i środowisku lokalnym. Poszukuje się luk w systemie prawnym, w systemie wartości moralnych, dyskutuje się nad społecznymi wymiarami upośledzenia i jego jednostkowymi konsekwencjami. Porównuje się sytuacje tych osób na tle odniesień do populacji generalnej, tworząc zarazem społeczny wizerunek osoby niepełnosprawnej. Uważa się, że najlepiej interpretować kwestie niepełnosprawności, odwołując się do kilku wyraźnie określonych zasad równości społecznej. Będziemy mogli wówczas ocenić, z których zasad wynikają określone cele edukacyjne i zastanowić się, czy rehabilitacja sprzyjać będzie wyrównywaniu szans i godziwemu bytowaniu w ogólnie dostępnym życiu. Najważniejszą zapewne zasadą równości społecznej jest szacunek dla każdego życia, każda ludzka istota - bez względu na jej wyposażenie (możliwości i ograniczenia) - ma swą niezbywalną godność wynikającą z istoty człowieczeństwa. Drugą podstawową zasadą, również społeczną, jest prawo do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W odniesieniu do rehabilitacji edukacyjnej pełne uczestnictwo w życiu społecznym zakłada zdobycie możliwych do osiągnięcia umiejętności szkolnych oraz pewnej orientacji w kulturze, jak również' osobistego doświadczenia uczestnictwa w życiu społecznym. Trzecią zasadą równości społecznej są jednakowe szansę dla wszystkich. Osią tej zasady jest założenie, że każda jednostka powinna mieć możliwość rozwijania własnych predyspozycji zgodnie z osobistymi oczekiwaniami i standardami. Stąd poznanie potrzeb i dynamizmu rozwojowego osób z niepełnosprawnością leży u podstaw ich optymalnej rehabilitacji. Wszelkie działania w tym zakresie winy być wspierane naukową wiedzą o potędze umysłu ludzkiego i zdolnościach modyfikacyjno-adaptacyjnych całego organizmu człowieka. Osoby z niepełnosprawnością stanowią część populacji generalnej na całym świecie. Ich wskaźniki liczbowe częściowo zmieniają się z tendencją do wzrostu, co nadaje temu zjawisku coraz większą rangę wśród innych problemów społecznych. Wedle danych szacunkowych w naszym kraju co siódma osoba ze względu na stan zdrowia ma trudności w pełnieniu właściwych sobie ról społecznych. Zdecydowana większość tych osób to jednostki w wieku 15 lat i więcej. Dostępne dane wskazują jednoznacznie na wzrost liczby i odsetka niepełnosprawnych dzieci w wieku 0-14 lat. Ocenia się, że stanowią one 5,3 288,1 tyś.) ogólnej liczby osób niepełnosprawnych. Zwiększanie się rozmiarów niepełnosprawności jest m.in. wynikiem: spadku umieralności niemowląt (przezywaniem dzieci z powikłaniami zdrowotnymi), ubocznych skutków rozwoju cywilizacyjnego oraz pogarszania się warunków życia i pracy. Przyczynami niepełnosprawności jednostek w wieku rozwojowym są głównie wady wrodzone, wraz z wiekiem wzrasta znaczenie chorób i wypadków, następnie chorób zawodowych, jakie dają o sobie znać w starszych latach wieku produkcyjnego. Stawia to przed polityką społeczną nowe wyzwania wymagające systemowych rozwiązań wynikających z potrzeby zapewnienia osobom z niepełnosprawnością należnego miejsca w społeczeństwie. Kierunek długofalowej polityki społecznej, z perspektywą reakcji pomocowej jest zdecydowanie prointegracyjny. Nie chodzi tu zasadniczo o włączenie tych osób do normalnego życia, ale zapobieżenie ich wyłączeniu na skutek niepełnosprawności. W tym kontekście potrzeby rehabilitacyjne stają się coraz szersze. W pierwotnym zamyśle rehabilitacja skoncentrowana była na rehabilitacji zawodowej, nie miała natomiast odniesienia do dzieci i młodzieży ani też do osób w podeszłym wieku. W pierwszej grupie osób dominowała rehabilitacja medyczna i pedagogiczna, w drugiej zaś przeważała rehabilitacja społeczna. Tym samym zróżnicowały się kierunki rehabilitacji na: medyczną, społeczną, zawodową (grupa w wieku produkcyjnym) i edukacyjną - pedagogiczną (w grupie dzieci i młodzieży). Pełni ona funkcję: ogólnorozwojową i terapeutyczną, samorealizacyjną i zapobiega izolacji. Na wstępie postawmy pytanie: Jakie są potrzeby w zakresie rehabilitacji edukacyjnej i kształcenia jednostek o specjalnych potrzebach w rozwoju. Odpowiedź na nie znajdujemy w Raporcie pt. Sytuacja osób niepełnosprawnych w Polsce (2002). Wyniki badań naukowych stanowią punkt wyjścia dla działań rehabilitacyjnych obejmujących jednostki o różnym rodzaju niepełnosprawności. Zakres specjalnych potrzeb rozwojowych będzie poszerzał się ze względu na wzrost świadomości społecznej i doskonalenie systemu diagnostycznego. Pewne problemy związane z modelowaniem procesu rehabilitacji pozostają nadal dyskusyjne. Dotyczy to m.in. organizacji kształcenia specjalnego w systemie integracyjnym i segregacyjnym. Przedstawione zagadnienia pokazują zarazem, że efektywną rehabilitację edukacyjną osób z niepełnosprawnością determinuje splot czynników wśród których diagnoza, wczesna interwencja, właściwy dobór strategii i metod postępowania usprawniającego stanowią kluczowe elementy systemowego ujęcia tego procesu. Książka, którą oddajemy do rąk Czytelników jest próbą modelowego ujęcia procesu rehabilitacji, odnoszonego do jego aspektów edukacyjnych. Przyjmujemy założenie, że proces rehabilitacji zawiera swoiste podstawy i wspólne elementy, które można odnieść do różnych niepełnosprawności. Podkreślamy w tej publikacji specyficzne potrzeby osób z różnymi niepełnosprawnościami, pamiętając zarazem, że są to jednostki w swej istocie normalne, dysponujące analogiczną pulą genów jak inne osoby. Problematyka zaprezentowana w poszczególnych rozdziałach książki eksponuje przede wszystkim podejście społeczno-humanistyczne i podmiotowe w procesie oddziaływań rehabilitacyjnych. Akcentuje również integracyjną perspektywę w podejmowaniu i rozwiązywaniu problemów jednostek niepełnosprawnych. Proces rehabilitacji w różnych jego odmianach wychodzi poza tradycyjną konwencję. Jest on próbą poszukiwania alternatywnych możliwości rozwoju człowieka z udziałem rodziny, szkoły i sieci placówek wspierających jego rozwój.